یاسوج- کهگیلویه و بویراحمد با بیش از هزار و ۶۰۰ روستا، همچنان با مطالباتی چون آب، راه، زیرساخت و اشتغال روبهروست؛ مطالباتی که ضرورت توسعه متوازن روستایی را پررنگ کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: روستاهای کهگیلویه و بویراحمد سالها است همزمان میزبان وعدههای متعدد برای توسعه، اشتغال، آب، راه، مسکن، اینترنت و خدمات زیربنایی هستند، اما پراکندگی متولیان، محدودیت منابع و اجرای جزیرهای طرحها، این پرسش را پررنگ کرده است که حاصل این همه برنامه، تفاهمنامه و تسهیلات در زندگی واقعی روستاییان چه میزان بوده است؟
توسعه روستایی در استان فقط مسئله ساخت یک جاده یا اجرای یک طرح عمرانی نیست، پشت هر روستا مجموعهای از نیازهای بههمپیوسته قرار دارد که از آب و راه و برق گرفته تا مسکن، اینترنت، اشتغال، آموزش، بهداشت و بازار فروش محصولات را شامل میشود.
در چنین شرایطی طبیعی است که یک روستا برای حل مشکلات خود با چندین دستگاه و نهاد مواجه باشد. بنیاد مسکن متولی بخشی از امور عمرانی و طرحهای هادی است، جهاد کشاورزی مسئول حوزه تولید و زیرساختهای کشاورزی است، دستگاههای حمایتی تسهیلات اشتغال ارائه میکنند، دهیاریها و بخشداریها بخشی از امور محلی را دنبال میکنند و نهادهایی مانند بنیاد علوی، بسیج سازندگی و صندوقهای حمایتی نیز در اجرای طرحهای توسعهای حضور دارند.
مسئله از جایی آغاز میشود که این ظرفیتها در یک مسیر واحد قرار نگیرند، در این صورت ممکن است برای یک روستا منابع متعددی اختصاص یابد، اما حلقه اصلی زنجیره توسعه همچنان ناقص بماند، یک واحد تولیدی بدون بازار، یک طرح اشتغال بدون زیرساخت، یک پروژه عمرانی بدون اعتبار تکمیلی یا یک روستا بدون جاده و اینترنت، نمونههایی از همین گسست میان برنامه و نتیجه است.
استانی با بیش از هزار و ۶۰۰ روستای مسکونی
کهگیلویه و بویراحمد به دلیل ساختار کوهستانی و پراکندگی سکونتگاهها، یکی از دشوارترین جغرافیاها را برای ارائه خدمات روستایی دارد، بر اساس آمار مطرحشده از استاندار کهگیلویه و بویراحمد، بیش از هزار و ۶۰۰ روستای مسکونی در استان وجود دارد و تعداد قابل توجهی از آنها کمتر از ۱۰ خانوار جمعیت دارند، شرایطی که هزینه ایجاد و نگهداری زیرساختها را افزایش داده است.
یدالله رحمانی با اشاره به همین پراکندگی، تأکید کرده است که توسعه راه، آب، برق و فناوری اطلاعات باید همزمان با فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی روستاها دنبال شود.
در شهرستان بویراحمد، ۵۴۰ روستا وجود دارد که به گفته فرماندار، ۲۱۲ روستا شرایط احراز دهیاری را ندارند. از سوی دیگر، در برخی روستاها بازنگری طرحهای هادی بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال به طول انجامیده و تنها برای مطالعات و بازنگری طرحهای هادی، بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.
در دنا نیز پراکندگی روستاها در کنار مشکلات زیرساختی، شرایط متفاوتی ایجاد کرده است. ۶۳ روستا با تنش آبی مواجه هستند و وضعیت تأمین آب پایدار در بیش از ۱۶ روستا بحرانی اعلام شده است. همچنین تأمین زیرساختهای دسترسی روستایی در این شهرستان به اعتباری بالغ بر ۵۰۰ میلیارد تومان نیاز دارد.
در کهگیلویه نیز بخشی از روستاهای فاقد دهیاری همچنان با کمبودهای پایهای مانند آب پایدار و جاده آسفالته مواجه هستند و سختگذر و کوهستانی بودن مناطق دیشموک و چاروسا هزینه ارائه خدمات را افزایش داده است.
این تصویر نشان میدهد که مسئله روستاهای استان تنها کمبود یک خدمت مشخص نیست، بلکه مجموعهای از نیازهای انباشته در نقاط مختلف وجود دارد که برای حل آنها به منابع، برنامهریزی و هماهنگی همزمان نیاز است.
۵۰۰ پروژه روستایی؛ بخشی فعال و بخشی در انتظار اعتبار
در همین حال، مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر از هدفگذاری ۵۰۰ پروژه در سطح شهرستانها و دهستانهای هدف خبر داده است.
حامد صیادی اظهار کرد: استان از سال ۱۳۹۵ به عنوان یکی از استانهای پایلوت در طرح نگاه یکپارچه به توسعه روستاها انتخاب شد و در همین راستا تفاهمنامههای سهجانبه میان بنیاد مسکن، استانداری و سازمان مدیریت و برنامهریزی منعقد شد.
وی افزود: در کنار بنیاد مسکن، مجموعههایی مانند بسیج سازندگی، کمیته امداد، بهزیستی و صندوق کارآفرینی امید نیز در برنامههای توسعه روستایی همکاری داشتهاند و اقدامات مختلفی در حوزه آموزش و شناسایی ظرفیتهای اقتصادی روستاها انجام شده است.
صیادی با اشاره به وضعیت پروژهها گفت: طرحهای توسعه روستایی استان حدود ۷۰ درصد پیشرفت دارند، اما پروژههایی که نیازمند تأمین اعتبار ویژه هستند، به دلیل محدودیت منابع در مراحل
اولیه متوقف ماندهاند.
وی از پرداخت ۱۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان تسهیلات برای ایجاد مشاغل خرد روستایی خبر داد و گفت: ظرفیتهایی همچون پرورش قارچ، زنبور عسل، زعفران و کشت گیاهان دارویی در این برنامه مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرکل بنیاد مسکن کهگیلویه و بویراحمد همچنین از شناسایی ۵۳ متقاضی برای تشکیل تعاونی نیروگاه خورشیدی در روستاهای دیل و مارین خبر داد و افزود: بیش از هفت هزار و ۷۰۰ مترمربع زمین برای اجرای این طرح اختصاص یافته است.
وقتی چند دستگاه برای یک روستا برنامه دارند
اما در کنار این اقدامات، مسئله هماهنگی میان دستگاهها همچنان به عنوان یکی از چالشهای اصلی توسعه روستایی مطرح است.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر با انتقاد از رویکرد جزیرهای دستگاهها اظهار کرد: در گذشته بنیاد مسکن مسیر خود را طی میکرد، معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم مسیر دیگری را دنبال میکرد و حوزه اقتصادی نیز جداگانه برنامههای خود را پیش میبرد.
احسان عسکری افزود: اگر هماهنگی لازم در سطح استان و کشور ایجاد نشود، هدررفت منابع و تسهیلات اتفاق میافتد.
وی با اشاره به تعدد منابع حمایتی گفت: از یک سو دستگاههای مختلف تسهیلات در اختیار روستاییان قرار میدهند و از سوی دیگر معاونت توسعه روستایی حمایتهای دیگری انجام میدهد، اما وقتی این منابع در یک مسیر هماهنگ قرار نگیرند، کارایی مورد انتظار حاصل نمیشود.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار کهگیلویه و بویراحمد تأکید کرد: اصلاح ساختار و طراحی یک مسیر مشخص برای توسعه روستایی باید در دستور کار قرار گیرد تا موازیکاری دستگاهها کاهش یافته و منابع کشور در مسیر توسعه واقعی روستاها قرار گیرد.
آب فراوان، زمین تشنه؛ حلقه مفقوده زیرساخت
در حوزه کشاورزی نیز همین مشکل خود را به شکل دیگری نشان میدهد؛ جایی که ظرفیت طبیعی استان با زیرساختهای موجود فاصله دارد.
رئیس جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با وجود اینکه استان حدود ۱۰ درصد آبهای جاری کشور را در اختیار دارد، به دلیل نبود زیرساختهای لازم، از کمترین میزان اراضی آبی در سطح کشور برخوردار است.
رضا فرازی افزود: وابستگی بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی استان به بارشهای آسمانی، معیشت بهرهبرداران را در برابر نوسانات آبوهوایی آسیبپذیر کرده است.
وی تصریح کرد: اگر قرار است جمعیت در روستاها ماندگار شود، باید ابتدا زیرساختهای آبی و پایههای معیشت کشاورزان تثبیت شود.
رئیس جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به پروژههای نیمهتمام حوزه آب و خاک، پروژههای نقارهخانه، فورون، امامزاده جعفر، خیرآباد و دهدشت غربی را از طرحهایی دانست که تکمیل آنها به اعتبارات ویژه نیاز دارد.
وی گفت: استان در سال گذشته در جذب و تخصیص اعتبارات حوزه آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی رتبه نخست کشور را کسب کرده است، اما همچنان با یک ناترازی و عقبماندگی تاریخی در حوزه برداشت و مدیریت منابع آبی مواجه است.
روستاهای گچساران؛ هشدار درباره پروژههایی که فقط کلنگ میخورند
فرماندار گچساران در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: هر تصمیمی که برای روستاها گرفته میشود باید در نهایت به نتیجه عملی برسد و کلنگزنی پروژههایی که سرانجام مشخصی ندارند، موجب دلسردی مردم میشود.
ایوب مقیمی با اشاره به پروژه نیروگاه خورشیدی ۵۰۰ کیلوواتی که با مشارکت بنیاد علوی و مردم کلنگزنی شده بود، افزود: زمین پروژه تأمین و سند آن به نام بنیاد واگذار شد، اما پس از مراسم کلنگزنی اقدام دیگری برای اجرای آن انجام نشد.
وی تأکید کرد: مردم روستاها توان مالی محدودی دارند و در دریافت تسهیلات و تأمین ضمانتهای بانکی نیز با مشکلاتی مواجهاند؛ بنابراین وقتی وعدهای داده میشود اما عملیاتی نمیشود، اعتماد عمومی آسیب میبیند.
فرماندار گچساران گفت: حتی بیسرانجام ماندن یک پروژه میتواند بر مشارکت مردم روستاهای دیگر در طرحهای جدید نیز اثر بگذارد.
وی همچنین بر ضرورت تسهیل تسهیلات خرد تأکید کرد و گفت: با تسهیلات ۲۰۰، ۳۰۰ یا ۴۰۰ میلیون تومانی میتوان مشاغل خردی مانند دامداریهای کوچک را ایجاد کرد، اما نباید متقاضی را درگیر بروکراسی فرسایشی کرد.
دنا؛ عدالت در توزیع منابع برای کاهش تنشهای اجتماعی
فرماندار دنا در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ۹۲ درصد جمعیت شهرستان دنا را جوامع روستایی تشکیل میدهند و به دلیل پراکندگی جغرافیایی و تعداد بالای روستاها، نیازها و مطالبات در این مناطق گسترده است.
عباس رسولی افزود: به عنوان یک مثال، برای ایجاد زیرساخت در یک روستای این شهرستان به بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است و با وجود ظرفیتهای طبیعی منطقه، ۶۳ روستا همچنان با تنش آبی مواجه هستند.
وی با اشاره به وضعیت بحرانی آب در بیش از ۱۶ روستا گفت: رفع این مشکلات نیازمند تخصیص منابع متناسب با نیازهای واقعی مناطق روستایی است.
فرماندار دنا همچنین میان عدالت در توزیع خدمات و مسائل اجتماعی ارتباط برقرار کرد و گفت: بخشی از گسستهای اجتماعی و اختلافات موجود ممکن است از احساس نبود عدالت در توزیع امکانات و خدمات ناشی شود.
وی تأکید کرد: دستگاههای اجرایی باید عدالتمحوری در توزیع اعتبارات و خدمات را در تفاهمنامهها و برنامههای همکاری در اولویت قرار دهند.
کهگیلویه؛ محرومیت تاریخی در مناطق سخت گذر
در کهگیلویه نیز مسئله توسعه روستایی با محرومیت انباشته و دشواری جغرافیایی گره خورده است.
فرماندار کهگیلویه در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: شهرستان کهگیلویه با پدیدهای به نام توسعهنیافتگی تاریخی در برخی روستاها مواجه است.
سید ایرج کاظمی افزود: وسعت زیاد، سختگذر بودن و کوهستانی بودن مناطق، بهویژه در بخشهای دیشموک و چاروسا، موجب شده است خدمات عمومی در برخی مناطق به تراز استاندارد نرسد.
وی تصریح کرد: بسیاری از روستاهای فاقد دهیاری از حداقل امکانات زیرساختی مانند آب پایدار و جاده دسترسی آسفالته محروم هستند.
فرماندار کهگیلویه خواستار توجه ویژه به مناطق محروم و اختصاص منابع متناسب با شرایط جغرافیایی و نیازهای واقعی این مناطق شد.
وقتی تفاهمنامهها زیاد میشوند اما خروجی باید یکی باشد
در سطح استان، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار نیز بر همین مسئله تأکید دارد که تفاهمنامه نباید به یک سند اداری دیگر در بایگانی دستگاهها تبدیل شود.
عیسی شهامت در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: فلسفه انعقاد تفاهمنامههای بینبخشی، افزایش بهرهوری و پیشبرد امور در سایه هماهنگی، همافزایی و همدلی میان دستگاههای اجرایی است.
وی افزود: در توسعه باید میان سه ضلع «مطالبات مردم»، «ظرفیتهای مناطق» و «اعتبارات و منابع موجود» نقطه بهینهای پیدا کرد تا با منابع موجود، بیشترین رضایت عمومی ایجاد شود.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به طرح توانمندسازی ۲۲ محله کمتر برخوردار و اجرای طرح ۴۰ منظومه روستایی تصریح کرد: هنر مدیران در اجرای دقیق این برنامههاست و مهم این است که متن تفاهمنامهها از حالت اداری خارج شده و آثار آن در زندگی روزمره مردم دیده شود.
وی تأکید کرد: اثر واقعی توافقات باید بر سفره و زیست مردم نمایان شود.
راه تازه؛ «منظومهمحوری» برای پایان دادن به نگاه جزیرهای
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر توسعه روستایی را نیازمند تغییر نگاه از مدیریت منفرد روستاها به مدیریت شبکهای و منظومهای دانست.
علی آقامحمدی اظهار کرد: توسعه نباید صرفاً از بالا به پایین و با محوریت دولت دنبال شود، بلکه باید بر ظرفیت و توانمندی مردم هر منطقه استوار باشد.
وی افزود: ۱۳ هزار و ۵۴۲ روستای کمبرخوردار کشور در کانون برنامههای توانمندسازی قرار گرفتهاند و در الگوی منظومهمحوری، روستاهای نزدیک به یکدیگر به صورت خوشهای و یکپارچه مورد توجه قرار میگیرند.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: نسخه واحد برای همه روستاها پاسخگو نیست و مشکلات هر منظومه باید متناسب با ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و اقلیمی همان منطقه بررسی شود.
وی همچنین بر مشارکت مردم و شفافیت در اجرای پروژهها تأکید کرد و گفت: پروژهها و گزارشهای پیشرفت باید در سامانه ثبت شود تا امکان رصد مستمر روند اجرای طرحها برای مسئولان و مردم وجود داشته باشد.
۹ منظومه برای استانی با هزاران مسئله
استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر اجرای تفاهمنامه توسعه مناطق روستایی را یک مأموریت کلان برای استان دانست و گفت: پراکندگی روستاها و کوهستانی بودن جغرافیای استان هزینه توسعه زیرساختها را افزایش داده است.
یدالله رحمانی افزود: بیش از ۹۰۰ روستای استان کمتر از ۱۰ خانوار جمعیت دارند و این پراکندگی ارائه خدمات را دشوار کرده است.
وی تأکید کرد: هدف از منظومههای روستایی باید بازگرداندن روستاها به جایگاه کانون تولید باشد و زنجیرههای ارزش در کشاورزی، دامپروری، گردشگری و اقتصاد دیجیتال شکل بگیرد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به تقسیمبندی فعلی استان در قالب ۹ منظومه روستایی، خواستار بازنگری در این منظومهها شد تا مناطق بیشتری که ظرفیت توسعه دارند، تحت پوشش برنامه قرار گیرند.
وی همچنین اعلام کرده است که جلسات ماهانه برای بررسی روند اجرای تفاهمنامهها برگزار میشود و عملکرد مدیران و فرمانداران بر اساس میزان تحقق مفاد این توافقات مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
در تازهترین گام نیز تفاهمنامه توسعه و بهسازی ۹ منظومه روستایی استان با حضور علی آقامحمدی و استاندار کهگیلویه و بویراحمد به امضا رسیده است.
مسئله فقط «چند دستگاه» نیست؛ مسئله خروجی مشترک است
مرور وضعیت روستاهای کهگیلویه و بویراحمد نشان میدهد که تعدد دستگاهها به خودی خود نمیتواند مشکل تلقی شود؛ در واقع حضور بنیاد مسکن، جهاد کشاورزی، دستگاههای حمایتی، دهیاریها، استانداری، فرمانداریها و نهادهای توسعهای، اگر در یک نقشه راه مشترک قرار گیرد، میتواند یک مزیت باشد.
چالش زمانی ایجاد میشود که هر دستگاه بخشی از مسئله را ببیند اما مسئولیت نتیجه نهایی میان چند دستگاه تقسیم شود.
روستایی که جاده ندارد، با پرداخت تسهیلات اشتغال به تنهایی توسعه پیدا نمیکند؛ کشاورزی که آب پایدار ندارد، با وام به تنهایی ماندگار نمیشود و روستایی که محصول تولید میکند اما بازار ندارد، صرفاً با احداث یک واحد تولیدی به اقتصاد پایدار نمیرسد.
از سوی دیگر، آمار ۵۰۰ پروژه هدفگذاریشده، پیشرفت حدود ۷۰ درصدی طرحهای توسعه روستایی، پرداخت ۱۰.۵ میلیارد تومان تسهیلات اشتغال و برنامه اجرای منظومههای روستایی نشان میدهد که ظرفیت و اقدام در استان وجود دارد؛ اما همزمان باقی ماندن روستاهایی با تنش آبی، کمبود راه، ضعف خدمات و مهاجرت، نشان میدهد که هنوز فاصلهای میان «اجرای پروژه» و «تحقق توسعه» وجود دارد.
آزمون تفاهمنامهها از اینجا آغاز میشود
اکنون که چندین دستگاه و نهاد پای تفاهمنامههای توسعه روستایی نشستهاند، مهمترین مطالبه این است که برای هر روستا و هر منظومه، یک نقشه راه مشخص وجود داشته باشد؛ نقشهای که در آن دستگاه مسئول، میزان اعتبار، زمان اجرا، شاخص پیشرفت و خروجی نهایی مشخص باشد.
اگر یک روستا همزمان با پروژه راه، آب پایدار، اینترنت، مسکن، اشتغال و بازار مواجه است، نمیتوان حل هرکدام را جدا از دیگری دنبال کرد. توسعه زمانی اتفاق میافتد که این قطعات در کنار هم قرار بگیرند و مردم اثر آن را در زندگی روزمره خود ببینند.
به همین دلیل تفاهمنامههای جدید توسعه روستایی در کهگیلویه و بویراحمد بیش از آنکه به امضا نیاز داشته باشند، به مسئول مشخص، زمانبندی روشن، منابع پایدار و گزارش عمومی از میزان تحقق نیاز دارند.
در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که روستاها همچنان میان دستگاههای متعدد دستبهدست شوند، منابع مختلف هزینه شود، پروژههای متعددی تعریف شود و در نهایت، سؤال اصلی مردم بیپاسخ بماند: از این همه دستگاه، تفاهمنامه و اعتبار، سهم واقعی روستای ما از توسعه چه شد؟
کد مطلب 6958610
-
صیانت از معماری بومی/ اختصاص ۱۶۰ میلیارد برای احیای بافت تاریخی
-
تخریب۳۴هزار واحد شهری درزلزله کرمانشاه/توسعه زیرساخت های روستایی
-
ساخت۵۰۰ واحدمسکن محرومین با کمک بنیادبرکت درکهگیلویه و بویراحمد
-
هدفگذاری برای توانمندسازی ۱۳ هزار روستای کمبرخوردار
-
زاکانی: ۵ کارگروه برای مدیریت ترافیک مهر تشکیل دادیم
-
همصدایی ۱۱۰ فعال مسجد مرکزی در میدان جهاد تبیین
-
والیبال ایران مقابل قرقیزستان؛ نخستین رویارویی بزرگسالان دو تیم
-
بازگشت اجباری امباپه به مادرید؛ نگرانی در رئال بابت دوری طولانی مدت
-
محمد زائررضایی: نتایج تفنگ در شان تیم ملی نبود
-
هوای آذربایجان غربی از دوشنبه بارانی می شود
-
رایزنی دولت عراق با آمریکا برای از سرگیری پروازهای ایران
-
با تهدید ترامپ، سازمان ملل چگونه هنوز «خانه صلح» است؟
-
قوامی: ۳۰ درصد سرمایهگذاری معدن آلبلاغ اسفراین به مردم واگذار میشود
-
فراخوان ثبت درخواست سند برای املاک فاقد سند
-
عبدالمهدی: بستن فرودگاههای عراق به روی پروازهای ایران اشتباه بزرگ است
-
سقوط و فوت پسر ۱۰ ساله در چاه ۳۰ متری باغویلا در حومه مشهد
-
درگیری در شهرک ولیعصر اصفهان با شلیک تیر هوایی پلیس پایان یافت
-
اعلام جرم دادستانی تهران علیه عوامل یک تئاتر بهدلیل رفتار خلاف شئون
-
۹ کشته و ۵ مصدوم در برخورد اتوبوس با تریلی در محور آرینشهر ـ بیرجند
-
آنالیز وزن به وزن کشتی آزاد برای بازیهای آسیایی؛ پشتوانهسازی نداریم
-
شاهمرادی زاده: آرمانهای شهدا با حضور مردم تداوم مییابد
-
کالابرگ گروه سوم مشمولان، فردا شارژ میشود
-
آتش سوزی اتوبوس در مسیر مشهد-قوچان، بدون تلفات جانی مهار شد
-
تهران قویتر از قبل است؛ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
-
روزنامههای ورزشی شنبه چهارم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه چهارم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح شنبه چهارم مهر ۱۴۰۵
- خرید اپل ایدی
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه